9 JANUARI 2015: THAT'S THE DAY!

Identificatie van nieuwe enzymen betrokken in het RNA-metabolisme van menselijke cellen. PROMOTIE RAYMOND STAALS

Datum: vrijdag 9 januari 2015

Tijd: vanaf 16:30

Locatie: Academiezaal Aula, Comeniuslaan 2

Faculteit: Faculteit der Natuurwetenschappen, Wiskunde en Informatica

Promovendus: de heer drs. R.H.J. Staals

Promotor: prof. dr. G.J.M. Pruijn

Subtitel Proefschrift: It’s like Dis! -Ribonucleases associated with the human RNA exosome-

Beschrijving: Identificatie van nieuwe enzymen betrokken in het RNA-metabolisme van menselijke cellen.

RNA-moleculen spelen een fundamentele rol in de cellen van alle levende organismen, van bacteriën tot zoogdieren. Deze RNA-moleculen zijn kopieën van een klein deel van het DNA, waar erfelijke informatie op is vastgelegd. In levende cellen wordt er voortdurend nieuw RNA aangemaakt en overtollig RNA verwijderd. Bij het 'rijpen' en afbreken van RNA is een eiwitcomplex betrokken dat het RNA exosoom genoemd wordt. Het RNA-exosoom kan dit echter niet alleen en is afhankelijk van een set enzymen om het RNA te kunnen aanpassen of afbreken. In zijn proefschrift beschrijft Raymond Staals de bijdrage van deze “Dis” enzymen aan de activiteit van het exosoom in menselijke cellen. Hij ontdekte twee nieuwe leden van de Dis-enzymfamilie en een nieuwe RNA-afbraakroute, waarbij een van de nieuw geïdentificeerde Dis-eiwitten een cruciale rol speelt. Dit onderzoek levert een belangrijke bijdrage aan onze kennis over het RNA-metabolisme in zoogdiercellen.

Biografie

Raymond H.J. Staals ( Grubbenvorst 1979) studeerde biologie aan de Universiteit van Utrecht. Tussen 2005 en 2006 heeft hij gewerkt op het Blariacumcollege te Venlo als leraar biologie (bovenbouw van het HAVO en VWO). Van 2006 tot 2011 was hij promovendus bij Biomoleculaire Chemie van de Radboud Universiteit. Aansluitend was hij Research Fellow in het Laboratorium voor Microbiologie op de Universiteit van Wageningen en sinds maart 2014 is hij met een 'Health Science Career Development Postdoctoral Fellowship' van de Universiteit van Otago postdoc in Nieuw-Zeeland.

THE LONGEST DAY: ON THE ROAD NAAR GRUBBENVORST

Vanmorgen, zondag 14 december - Nederlandse tijd 06.00 uur (de hierboven vermelde tijd is de New Zealand Daylight Time), is Raymond vertrokken vanuit Dunedin. Eerst een binnenlandse vlucht naar Auckland, in 1,45 uur. Hij vertrekt uit Dunedin met veel zon, in Auckland is het bewolkt. Vlak voor zijn vertrek (04.04 uur) Whatsappt hij vanaf Dunedin Airport: Kortste deel van de reis zit er op. Ben nu op Dunedin Airport. Over 2 uur vlieg ik naar Auckland. Hij doet er ook nog een selfie bij.

Uiteraard Whatsappen we (Maurice, Karlijn, Gemma, Lucien en ik) terug. Om 09.17 uur Whatsappt hij opnieuw, nu vanuit Auckland: Bedankt allemaal. De echte lange vluchten moeten nog beginnen. Heb nu de internationale luchthaven van Auckland bereikt. Ga nu door de paspoortcontrole. Tot snel.
Toch zal hij nog drie uur moeten wachten, voordat de volgende vlucht (naar Tokyo) de lucht in gaat. Op de volgende selfie staat hij dus met een mega-glas bier in de hand. Zo, lekkrr biertje!, Whatsapp Gemma, Nemen ze je dadelijk wel mee? Het antwoord volgt snel: Hehe, je moet toch wat doen om in een vliegtuig te kunnen slapen. 
De vlucht van Auckland naar Tokyo duurt 11 uur en 35 minuten. Het vertrek vanuit Auckland staat gepland om 11.55 PM, dat is is dus rond het middaguur hier, want hier tijdsverschil met Nieuw Zeeland is exact 12 uur. Makkelijk rekenen. Om 10.33 uur meldt hij zich alweer: Gate gaat over 30 open nog ff w88 dus helaas. Ben wel al een beetje moe aan het worden. Waarop Gemma reageert met: Hoop dat je dan net zo lang slaapt als je broertjes, die liggen nog onder zeil... Ze zal wel vooral Lucien bedoelen, want die hoorden we rond 5 uur vanmorgen de trap op stommelen. Met vrienden het Venlose nachtleven ingedoken, dan weet je het wel. Maurice zal ze zeker niet bedoelen, want die heeft sinds 5 juli een megafoon-wekker in huis, met de nummerplaat: Emma. 
Om 11.10 uur meldt Raymond zich weer, inclusief een foto van de gate: Dit is de gate van het vliegveld. Ga zo aan boord. Spreek jullie weer in Tokyo! Met een vertraging van 25 minuten zit hij iets meer dan een uur later in de lucht. Om kwart over twee 's middags zie ik op de Live-Vlucht Tracking van FlightAware dat de Boeing- 767-300 van Air New Zealand inmiddels 1395 kilometer heeft afgelegd, nog 7451 te gaan naar Tokyo. 

Status	Onderweg (1.395 km afgelegd; nog 7.451 km te gaan)
Vliegtuig	Boeing 767-300 (tweemotorige jet) (H/B763 – foto's)
Snelheid	415 kts (gepland: 447 kts) (grafiek)
Hoogte	30.000 voet (gepland: 38.000 voet) (grafiek)
Afstand	Rechtstreeks: 8.846 km    Gepland: 8.977 km
Cabine	Business / Economy: Maaltijd, Ontbijt

Niet veel later meldt Raymond zich weer met een foto van de gate, en schrijft via Whatsapp:  Dit is de gate op het vliegveld. Ga zo aan boord. Heb raamplaats. Spreek jullie weer in Tokyo! De verwachte aankomsttijd op het vliegveld Narita van Tokyo is 07.30 uur plaatselijke tijd. Daar 3,5 uur wachten op de volgende vlucht, naar Zürich. Even later meldt ook Maurice meldt zich in het Whatsapp luchtruim: Ha Mookie! Wat een vluchtschema zeg. Hopelijk zijn er wat leuke stewardessen aan boord. Succes.

Rond middenacht (onze tijd) landt hij in Tokyo. Lucien Whatsappt hem alvast welkom: Ff aan de sushi. Overmorgen wordt het Hollandse kost. Waarop ik aanvul: Braadworst! Om 23.48 uur Whatsappt Raymond: Hai! Net geland hier in Narita, Tokyo. Wel wat geslapen in het vliegtuig. Even door de customs heen nu... En drie kwartier later: Ga even wat drinken en dan naar de volgende stop: Zürich. De bijgevoegde foto vertoond een meer dan strakblauwe lucht boven Tokyo. En er is meer opmerkelijks voor hem: Maffe toiletten hier: voorverwarmde zitting en bilspoeling functie. Een foto levert het bewijs, weliswaar zonder de actie waarbij hij zijn anus een douchebeurt geeft. Blijkbaar heeft hij andere behoeften, verwijzend naar de US-dollars die ik hem in juli heb meegegeven: Enne ded, die US dollars komen me nu goed van pas. 

Het loopt al tegen enen (00.54 uur) als Wolph zich ook mengt in het Whatsapp luchtruim: Deddy ligt te maffen naast me. Zet de bloemetjes maar buiten met je dollars. Nog goede vlucht straks. Waarop ik natuurlijk meteen klaarwakker ben. Hoor Wolph beneden in de kamer met Lucien delibereren. Ik naar beneden. Waarop Lucien weer zijn mobiele toetsenbord hanteert: Die gekke Aziaten... De oudjes hier zijn aan het nachtbraken, merk ik. Hoe smaakt de Japanse pleur, Raymond? Maar al voordat ik naar beneden gelopen ben, stuur ik mijn eigen bericht naar Japan: Deddy is dag en nacht wakker. Voor als de Russen binnenvallen. Of de Moffen weer. Onze nachtrust mag dan onderbroken zijn, Raymond zal bij aankomst op Schiphol meer gesloopt zijn. Gelukkig heeft hij in het vliegtuig wat kunnen slapen. En hopelijk zal dat ook gebeuren op de volgende lange vlucht naar Zürich. En zijn er een aantal stoelen onbezet, waardoor hij letterlijk even gestrekt kan gaan. Maar weer even terug naar Raymonds verbijstering over onze nachtbrakerij. Hij moet wel denken dat we gek zijn dan we hem op de voet volgen in de lucht. De grootste verbijstering zit hem er natuurlijk in, dat dat allemaal mogelijk is in deze tijd.

Raymond kan zijn verbijstering onmiddellijk kwijt: Haha. Ga toch slapen allemaal en zet die wifi uit. Japanse pleur smaakt prima overigens, maar kijk ook alweer uit naar een vertrouwde bak DE. Lucien grijpt in, en Wahtappt retour: Heb er al 1 naar bed gestuurd, Raymond! De ander moet eerst nog een glas rode wijn leeg drinken. Raymonds antwoord volgt meteen: Ah, proost in dat geval. Ik ga nog wat van zijn dollars verbrassen. En stuurt een foto van zijn al gereedstaande Swiss Airbus mee. Even daarvoor heeft Lucien hem al een foto van mij en Wolph gestuurd, met de ondertitel: The Ghostbusters! Die foto publiceren we hier maar niet. We zijn Onno Hoes niet!

Vlucht LX0161 van Swiss Air vertrekt exact op tijd naar Zürich. Zwitserse precisie. Zijn ze aan hun stand verplicht. De viermotorige Airbus A340-300 zit ruim 9600 kilometer in de lucht, en vluchtschema vermeldt dat hij er 12 uur en 40 minuten over gaat doen. Geplande aankomsttijd 3.50 uur PM. 
Als ik rond half negen beneden kom voor het ontbijt (buiten is het opnieuw grauw en grijs) zie ik dat Raymond ergens in het luchtruim boven Siberië hangt. Veilig in de handen van Vladimir Poetin, dus. Een uur later biedt de website van FlightAware de volgende informatie: 

Status	Onderweg / Op tijd (4.664 km afgelegd; nog 4.944 km te gaan)
Vliegtuig	Airbus A340-300 (viermotorige jet) (A343 – foto's)
Snelheid	404 kts (gepland: 421 kts) (grafiek)
Hoogte	33.000 voet (grafiek)
Afstand	Rechtstreeks: 9.605 km    Gepland: 9.603 km

Om 10.10 (vanmorgen, maandag 15 december 2014) is dit het volgende beeld op onze thuisradar. Moskou nadert. Maar tijd voor een biertje met Vladimir zal hij niet hebben. Dat laten we graag aan Willem Alexander over. Of aan Camiel, de gevallen luchtacrobaat.

Om 3.50 uur 's middags landt het volgens plan in Zürich. In juli van dit jaar was hij er ook al eens (een week) vanwege een wetenschappelijk congres, waarna hij met de Duitse ICE doorreisde naar Düsseldorf, waar hij vervolgens in de auto van Maurice stapte die hem hiet afleverde. Nu zal hij anderhalf uur moeten wachten op zijn volgende Swiss-vlucht die hem (over Grubbenvorst!) naar Schiphol zal brengen.
Om 15.48 uur meldt Raymond zich weer via Whatsapp: Ben weer op Europese bodem. Wel behoorlijk kapodt moe. We wensen hem alvast welkom en wensen hem een snelle laatste vlucht. Yep, heb wel dan weer even genoeg van vliegen. Tot zometeen. horen we terug. Aan zijn selfie is te inderdaad te zien dat hij behoorlijk moe is van de lange vlucht. Idd weinig tot niks geslapen. Probeer nog ff snel een colaatje te pakken. Maurice reageert met een voorstel voor ander voedsel: Mooi zo, Mookie. Straks lekker erwtensoep en dan het bedje in. Asrael ligt al op je te wachten.
Ondertussen rijdt om half zes bij ons de taxi voor. Die brengt ons rap naar Schiphol. Exact om 19.15 uur zet hij ons voor de aankomsthal af. Raymonds vliegtuig, een Swiss Air Airbus A320 van Flight LX0734 , is dan zojuist geland: 19.14 uur, opnieuw Zwitserse precisie. We posteren ons voor de schuifdeur (voor de gelegenheid is er een kerstman op geschilderd) waardoor alle binnenkomende passagiers met hun rolkoffertjes worden uitgespuugd. 

Om 19.47 krijgen we bericht dat hij al het vliegtuig uit is: Ben er nu koffer ophalen. Nog steeds geen koffer even geduld nog. Hoewel Maurice in Grubbenvorst is, voegt hij zich toch in de discussiegroep: We staan bij die man van Hello Goodbye, Raymond. Zie je ons al? Wat Raymond niet kan weten is dat wij (ook Lucien is mee naar Amsterdam) inderdaad vlak voor de Hello Goodbye Bar staan. Van Joris Linssen echter geen spoor. Hoeft ook niet. 
Maar na een dik half uur wachten schuiven de deurpanelen open, de kerstman verdwijnt voor een moment in de spouwmuur, en daar is ie dan: Raymond from Far Down Under. Met een grote en kleine koffer. Wolph, Lucien en ik kunnen hem weer eens aanraken. Het zal niet zo zijn, maar hij oogt fris. Hollandse bodem onder de voeten. Maar voordat hij met ons de taxi in gaat wil hij eerst nog een sigaret roken. Het moet maar. In de frisse avondlucht buiten. Koud is het gelukkig niet echt. 

En dan gaat het richting Grubbenvorst. Om kwart voor tien zijn we er. En ook ook Maurice schuift een kwartiertje later aan. De eerste blikjes Warsteiner en Nieuw Zeelandse Whale Tale, een lekkere witte wijn uit Malbourough, verschijnen op tafel. Bijpraten. En dan gaan de uren nog bijna sneller dan zijn vlieguren. De koffers blijven vooralsnog onuitgepakt. Morgen is er weer een dag. En daarna volgen er nog meer. Want zijn vertrek terug is pas over een maand. Op 13 januari 2015 vertekt hij weer Far Down Under. Maar voor het zover is: Kerstmis - Nieuwjaar en zijn promotie aan de Radboud Universiteit van Nijmegen op 9 januari. 

Voorlopig zal het bijslapen zijn, want meer dan 36 uur reizen eist zijn tol, vooral als je in het vlieg gestoord wordt door blèrende kinderen, krappe vliegtuigstoelen en andere luchtperikelen. 
Maar ook de komende dagen en weken moet er nog een druk programma worden afgewerkt. Voor donderdag staat er al een 'werkdag' in Wageningen University gepland, bij zijn oude werkgever. En daarna volgen nog Utrecht (oud studiegenoten) en Nijmegen (oud-collega's) waar nog allerlei zaken geregeld moeten worden i.v.m. de promotie. Gesprekken met zijn promotor, oud-collega's en medewerkers. Kortom: business as usual.

PROEFSCHRIFT KANT EN KLAAR AFGELEVERD

De laatste weken kwam de vaart er goed in. Zag het er een tijd geleden nog naar uit dat er nieuwe vertragingen zouden komen in de laatste fase van de afwerking van het proefschrift, de laatste weken was het duidelijk dat de deadline wel gehaald zou worden. Immers: uiterlijk 9 december 2014 moest alles afgeleverd zijn bij de pedel van de Radboud Universiteit van Nijmegen. Ook vanwege Kerstmis en Nieuwjaar was het verstandig de verzending van het boek + de uitnodiging voor de promotie op 9 januari 2015 tijdig in gang te zetten.

Voortdurend overleg dus met Raymond, de drukker (Boxpress in Den Bosch), en zelfs de secretaresse van het NCMLS Nijmegen Centre for Molecular Life Sciences, Els van Genne. 
Het proefschrift krijgt de titel: IT'S LIKE DIS! - ribonucleases associated with the RNA exosome. Voor een normaal mens onleesbaar, bij Raymond gaat het er allemaal in als Gods woord in een dominee. 
Hoewel Raymond de 202 pagina's helemaal zelf heeft volgeschreven, heeft ook de rest van de familie aan de totstandkoming ervan bijgedragen. Ikzelf heb de cover (zelfs de volledige omslag) ontworpen. En Lucien heeft voor de belettering van die cover gezorgd, en ook voor de lay-out van de eerste pagina van elk van de acht hoofdstukken. Daarvoor werd gekozen voor een zwart-witte uitsnede uit mijn coverontwerp.

Op 2 december werden vier zware dozen, totaal 150 stuks, afgeleverd in Grubbenvorst. Jammer genoeg kon Raymond zijn eigen boek niet vast houden. Maar via Skype hebben we hem officieel, maar virtueel, het eerste exemplaar van zijn eigen proefschrift overhandigd. Op 5 december heb ik samen met Maurice ongeveer de helft daarvan afgeleverd in Nijmegen, van waaruit de exemplaren worden verstuurd. Natuurlijk allereerst naar zijn promotor, Prof. Dr. Ger Pruijn, maar ook naar de drie leden van de manuscript-commissie: Prof. Dr. R.J.M. Nolte, Prof. Dr. R. Agami (van het Nederlands Kanker Instituut in Amsterdam) en Dr. A. Aschrafi. We zullen ze tijdens de promotie op 9 januari 2015 ontmoeten.

Bij die promotie speelt Maurice voor een van de paranimfen, samen met Remon van Geel, een oud-collega van Raymond tijdens zijn onderzoeksjaren in Nijmegen. Samen met Raymond zullen ze zich in gepaste kleding moeten hijsen die dag. Na afloop van de promotie die om 16.30 uur begint in de aula van de universiteit, vindt er een receptie plaats. 'Ter plaatse', staat er op de uitnodiging. Raymond is er klaar voor.
Maar er zal nog wel het een en ander moeten gebeuren voor die tijd. Gelukkig landt hij al op 15 december 's avonds op Schiphol. We halen hem daar op. Na een lange vlucht, met drie overstappen (in Auckland, Tokyo en Zürich), is hij wel toe aan een paar dagen recupereren. Maar daarna is het weer alle hens aan dek. Op 18 december heeft hij al weer een bezoek aan de Wageningen University gepland, zijn vorige werkplek.

Ondertussen zitten we thuis nog met een stapel proefschriften. In opdracht van Raymond zullen we die verspreiden onder familie, kennissen en anderen die interesse hebben zijn promotie bij te wonen. De dozen staan nog in de gang, en zijn voorlopig nog niet leeg. Op 18 december zal Raymond er zelf ook nog een aantal meenemen naar Wageningen. Hij heeft ons een aantal namen en adressen doorgestuurd waar we een boek naar toe moeten sturen. At your service!, Raymond. Laat je oude ouders maar sjouwen. We lijken Zwarte Piet wel. Slaven, dus.

Ondertussen begint Dunedin zich op te maken voor de zomer. Het zal hem in het begin hier tegenvallen, de kou en de wind. Winterkleding mee het vliegtuig in, dus.

Misschien een idee voor Raymond om te testen of iedereen die naar zijn promotie wil komen een multiple choice test af te nemen over de inhoud van zijn proefschrift. Eens kijken wat er van begrepen wordt. Een oproep aan iedereen om 'IT'S LIKE DIS' intensief te gaan lezen. Op het nachtkastje moet het liggen. Aan het lezen dus. Het Engels moet geen probleem zijn. En een beetje rudimentaire kennis van celbiologie heeft iedere boerenlul wel tegenwoordig. En DNA, RNA en die Exosomen: kippetje! Dat zeggen ze tenminste. Maurice leest Little Emma elke avond een hoofdstuk voor. Na een paar minuten is ze al aan het snurken. In een diepe slaap.